Lagerung is een begrip uit de zorg dat gaat over het bewust en zorgvuldig plaatsen van iemands lichaam in een bepaalde houding. Wie door ziekte, een operatie of ouderdom lange tijd in bed of op een stoel moet doorbrengen, kan daar veel last van krijgen. Spieren worden stijf, de huid raakt beschadigd en de ademhaling kan moeilijker gaan. Door iemand regelmatig van houding te wisselen, voorkom je dat het lichaam te veel druk krijgt op één plek. Dat klinkt eenvoudig, maar er zit veel kennis achter.
Wat er gebeurt als iemand te lang in dezelfde houding ligt
Wanneer iemand langdurig op dezelfde plek druk ervaart, stoppen de kleine bloedvaatjes onder de huid met functioneren. Het weefsel krijgt dan te weinig zuurstof en begint af te sterven. Dit noemen we een doorligwond, of in medische termen: decubitus. Zo’n wond kan al ontstaan na een paar uur, zeker bij mensen met een kwetsbare huid of een verminderd gevoel in het lichaam. Naast huidproblemen zijn er ook andere gevaren: longontsteking, omdat vocht zich ophoopt in de longen bij een verkeerde houding, en contracturen, waarbij spieren en gewrichten zo stijf worden dat ze amper meer bewegen. De gevolgen zijn soms ernstig en kunnen de herstelperiode flink verlengen.
Hoe positionering in de praktijk werkt
Een goede houding begint met het juiste materiaal. Speciale kussens, schuimrollen en positioneringsmatten helpen om het lichaam te ondersteunen zonder dat er te veel druk op kwetsbare plekken komt. De meest gebruikte houdingen zijn op de rug, op de zij en in een halfzittende positie. Bij de zijligging wordt het lichaam licht gekanteld, zodat het gewicht wordt verdeeld over een groter oppervlak. Bij de halfzittende houding, ook wel de 30 gradenpositie genoemd, is er minder druk op de stuit en de hielen. Hoe vaak iemand van positie moet wisselen hangt af van de persoon, het gebruikte matras en de toestand van de huid. In veel zorgsituaties geldt een interval van twee uur, maar bij risicogroepen kan dat korter zijn.
De rol van verzorgenden en mantelzorgers
Niet alleen verpleegkundigen in een ziekenhuis of verpleeghuis houden zich bezig met het correct positioneren van een zorgvrager. Ook thuis, wanneer een familielid de zorg op zich neemt, is deze kennis belangrijk. Een mantelzorger leert vaak via een thuiszorgorganisatie of een verpleegkundige hoe ze iemand veilig kunnen omleggen of helpen met zitten. Daarbij is de houding van de verzorger zelf ook van belang: een rechte rug, gebogen knieën en goed gebruik van de benen voorkomt klachten. Goede communicatie met degene die verzorgd wordt maakt het bovendien makkelijker om samen te werken aan een comfortabele positie. Iemand die zelf aangeeft waar druk of pijn zit, geeft waardevolle informatie.
Wanneer positionering ook therapeutisch werkt
Bij sommige aandoeningen is de manier waarop iemand ligt of zit niet alleen een kwestie van comfort, maar ook onderdeel van de behandeling. Na een beroerte bijvoorbeeld worden bepaalde houdingen gebruikt om de aangedane kant van het lichaam te stimuleren en verdere verstarring te voorkomen. Bij longproblemen helpt een voorovergebogen houding om de ademhaling te verlichten. En bij mensen met ernstige vermoeidheidsklachten of neurologische aandoeningen kan een zorgvuldig opgesteld positioneringsschema het verschil maken tussen vooruitgang en achteruitgang. Fysiotherapeuten en ergotherapeuten spelen hierin een ondersteunende rol: zij beoordelen welke houding voor welk doel het beste werkt en geven advies over hulpmiddelen die passen bij de situatie van de persoon.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet iemand van houding wisselen om doorligwonden te voorkomen?
Het wisselen van houding om doorligwonden te voorkomen gebeurt bij de meeste mensen elke twee uur. Bij mensen met een verhoogd risico, zoals ouderen met een dunne huid of mensen die niet zelf kunnen bewegen, kan dit vaker nodig zijn. Een zorgverlener bepaalt op basis van de situatie hoe vaak het wisselen moet plaatsvinden.
Wat is het verschil tussen een gewone en een therapeutische positionering?
Een gewone positionering is bedoeld om comfort te geven en schade aan de huid en spieren te voorkomen. Een therapeutische positionering heeft een specifieker doel, zoals het bevorderen van herstel na een beroerte, het ondersteunen van de ademhaling of het tegengaan van spierverstijving. Dit soort houdingen worden afgestemd met een fysiotherapeut of ergotherapeut.
Welke hulpmiddelen zijn er beschikbaar voor thuis?
Voor thuiszorgsituaties zijn er verschillende hulpmiddelen beschikbaar. Denk aan speciale positioneringskussens in verschillende vormen, antidecubitusmatrassen die druk verdelen, en schuimrollen om bepaalde lichaamsdelen te ondersteunen. Thuiszorgorganisaties en medische hulpmiddelenwinkels kunnen adviseren welke materialen passen bij de behoefte van de persoon.
Kan iemand zelf aangeven in welke houding hij of zij wil liggen?
Zeker, en dat is ook waardevol. Iemand die zelf kan communiceren en aangeeft waar druk of ongemak zit, helpt de verzorger om een betere keuze te maken. Wel is het goed om samen met een zorgverlener te kijken of de gewenste houding ook medisch gezien verantwoord is, zeker bij mensen met specifieke aandoeningen.
